رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال مصوبه انتصاب زنان و جوانان
تاریخ دادنامه : ۱۳۹۹/۷/۲۹ شماره دادنامه: ۹۳۶ شماره پرونده : ۹۸۰۳۱۷۴
مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی : آقای سجاد کریمی پاشاکی
موضوع شکایت و خواسته : ابطال مصوبه شماره ۱۳۵۱۸۲۴ـ ۱۳۹۶/۵/۳۰ شورای عالی اداری (موضوع اصلاح و تصویب دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای)
گردش کار : آقای سجاد کریمی پاشاکی به موجب دادخواستی ابطال مصوبه شماره ۱۳۵۱۸۲۴ـ ۱۳۹۶/۵/۳۰ شورای عالی اداری (موضوع اصلاح و تصویب دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای) را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
" به استحضار میرساند شورای عالی اداری در سال ۱۳۹۶ و طی تصویبنامه موضوع شکایت اقدام به اصلاح دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای موضوع تصویبنامه شماره ۵۷۹۰۹۵ ـ ۱۳۹۵/۴/۱ نمود و به این ترتیب دو تبصره به عنوان تبصره ۶ و ۷ به ماده ۲ الحاق و چهار تبصره نیز به ماده ۵ تصویبنامه مصوب ۱۳۹۵ اضافه نمود. از آنجا که الحاقات مذکور مغایر بند ۹ اصل ۳ و اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی ... و در عین تبعیض ناروا میباشد لذا به شرح ذیل مورد شکایت اینجانب است. متن مقرره موضوع شکایت: «اصلاح و تصویب دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای تمامی وزارتخانهها، مؤسسات دولتی، شرکتهای دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی»
شورای عالی اداری در یکصد و هفتاد و نهمین جلسه مورخ ۱۳۹۶/۴/۲۷ بنا به پیشنهاد سازمان اداری و استخدامی کشور با هدف بهرهگیری از توانمندیهای زنان و جوانان مستعد کشور برای تصدی پستهای مدیریت حرفهای و افزایش سهم و نقش آنان در مدیریت اجرایی کشور، دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای موضوع تصویبنامه شماره ۵۷۹۰۹۵ ـ ۱۳۹۵/۴/۱ شورا را به شرح زیر اصلاح و تصویب کرد:
۱ـ دو تبصره به شرح زیر به عنوان تبصره ۶ و تبصره ۷ به ماده ۲ الحاق میشود:
تبصره۶ ـ به منظور بهرهگیری از ظرفیت زنان و جوانان توانمند کشور برای تصدی پستهای مدیریتی، میزان تجربه مورد نیاز برای تصدی هر یک از سطوح مدیریت حرفهای (از تجربه خدمت دولتی) در مورد زنان و کارمندان کمتر از ۱۵ سال سابقه در مواردی که سایر شرایط، احراز شده باشد به دو سوم مدت زمان پیشبینی شده در جدول شماره ۱ تصویبنامه، توسط شورای راهبری توسعه مدیریت تقلیل مییابد.
تبصره۷ـ زنان و جوانان شاغل در دستگاههای اجرایی کشور میتوانند با ارائه اقدامات علمی و پژوهشی خود در زمینه موضوعات مدیریتی یا در رابطه با حوزههای تخصصی عملکرد دستگاه متبوع از امتیازات ویژهای برای تصدی پستهای مدیریت برخوردار گردند. آییننامه اجرایی نحوه برخورداری از این امتیازات حداکثر طی مدت سه ماه پس از ابلاغ این مصوبه، توسط سازمان اداری و استخدامی کشور تهیه و به تصویب شورای توسعه مدیریت و سرمایه انسانی خواهد رسید.
۲ـ چهار تبصره به شرح زیر به ماده ۵ الحاق میشود:
تبصره۱ـ به منظور بهرهگیری از ظرفیت زنان و جوانان توانمند کشور برای تصدی پستهای مدیریتی دستگاههای اجرایی مکلفاند در انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای ( موضوع جدول شماره ۱ تصویبنامه) به نحوی برنامه ریزی نمایند که تا پایان برنامه ششم توسعه، متوسط سابقه خدمت مدیران نسبت به وضع موجود ۸ سال کاهش پیدا کند.
تبصره۲ـ تا پایان برنامه ششم توسعه نسبت مدیران زن در پستهای مدیریتی به ۳۰% افزایش یابد. سهم هر یک از دستگاههای اجرایی برای انتصاب مدیران زن با در نظر گرفتن شرایط و ویژگیهای هر دستگاه، توسط سازمان اداری و استخدامی کشور و با هماهنگی دستگاه اجرایی ذیربط تعیین و ابلاغ خواهد شد.
تبصره۳ـ به منظور جوانگرایی و بهرهگیری از نیروهای جوان و مستعد در اداره امور کشور، دستگاههای اجرایی ضمن فراهم کردن تمهیدات لازم، میبایست در خصوص کاهش متوسط سوابق خدمت به گونهای اقدام نمایند که از انتصاب افراد جدید با داشتن بیش از ۲۵ سال سابقه خدمت و یا دارای سن بیشتر از ۵۵ سال به پستهای مدیریت پایه خودداری نمایند.
تبصره۴ـ رعایت شایستگیهای عمومی و شرایط تخصصی برای انتخاب مدیران حرفهای الزامی است، لیکن به منظور بهرهگیری از ظرفیت زنان و جوانان توانمند کشور برای تصدی پستهای مدیریتی، در شراط مساوی کسب امتیازات مربوط به شایستگیهای عمومی و شرایط تخصصی، اولویت با انتخاب زنان و نیروهای جوانتر خواهد بود.
همان گونه که استحضار دارند این دستورالعمل در تعاقب دستورالعمل مصوب ۱۳۹۵ در راستای ماده ۵۴ و ماده ۵۷ قانون مدیریت خدمات کشوری تصویب شده است. ماده ۵۴ قانون مدیریت خدمات کشوری عنوان میدارد: «ماده۵۴ـ به منظور استقرار نظام شایستگی و ایجاد ثبات در خدمت مدیران، دستگاههای اجرایی موظفند اقدامات زیر را انجام دهند:
الف ـ در انتخاب و انتصاب افراد به پستهای مدیریت حرفهای، شرایط تخصصی لازم را تعیین نموده تا افراد از مسیر ارتقاء شغلی به مراتب بالاتر ارتقاء یابند. در مواردی که از این طریق امکان انتخاب وجود نداشته باشد. با برگزاری امتحانات تخصصی لازم، انتخاب صورت میپذیرد. دستگاههای اجرایی میتوانند برای حداکثر پانزده درصد (۱۵%) سمتهای مدیریت حرفهای از افراد شایسته (با رعایت تخصص و تجربه شاغل نسبت به شغل، بدون رعایت سلسله مراتب مدیریتی) خارج از دستگاه استفاده نمایند.
ب ـ عزل و نصب متصدیان پستهای مدیریت سیاسی (مذکور در ماده ۷۱ این قانون) بدون الزام به رعایت مسیر ارتقاء شغلی از اختیارات مقامات بالاتر میباشد.
ج ـ دوره خدمت در پستهای مدیریت حرفهای چهار ساله میباشد و تمدید آن بلامانع است. تغییر سمت افراد قبل از مدت مذکور بر اساس آییننامهای که با پیشنهاد سازمان به تصویب هیأت وزیران میرسد امکانپذیر میباشد.
تبصره۱ـ در اجرای این ماده مجموع شرکتهای زیرمجموعه یک شرکت مادرتخصصی برای انتصاب مدیران یک دستگاه اجرایی تلقی میگردد.
تبصره۲ـ در هر یک از دستگاههای اجرایی، یکی از پستهای معاونین مقامات اجرایی مذکور در بندهای (د) و (هـ) ماده ۷۱ این قانون ثابت تلقی میگردد و عزل و نصب متصدی آن بر اساس آییننامهای است که با پیشنهاد سازمان به تصویب هیأت وزیران میرسد.
تبصره۳ـ دستگاههای اجرایی موظفند امکان ارتقاء مسیر شغلی را با توجه به امتیازات مربوطه در فضای رقابتی برای کلیه کارمندان فراهم نمایند.
تبصره۴ـ مدیران مذکور در ماده ۷۱ این قانون مدیران سیاسی و بقیه مدیران حرفهای تلقی میگردند.»
ماده ۵۷ قانون مدیریت خدمات کشوری بیان میکند: «ماده ۵۷ ـ دستورالعمل اجرایی این فصل و شرایط تخصصی و عمومی پستهای مدیریت حرفهای و نحوه ارتقاء مسیر شغلی با پیشنهاد سازمان به تصویب شورای عالی اداری میرسد.»
همان طور که ملاحظه میشود در تبصره ۳ ماده ۵۴ این قانون، ارتقاء مسیر شغلی مشروط به امتیازات مربوطه در فضای رقـابتی برای کلیه کـارمندان میبایست تـوسـط دستگاه اجرایی فراهم شود و در این ماده و ماده ۵۷ قانون مدیریت خـدمات کشوری، ارتقاء مدیریت حرفهای کلیه کارمندان بدون تبعیض و با شرایط رقابتی و کسب امتیازات لازم پیشبینی شده است. از آنجا که طرف شکایت در مقرره موضوع شکایت امتیازاتی را برای جوانان و بانوان اخص از کلیه کارمندان در نظر گرفته است و به دستگاههای اجرایی تکلیف کرده است که میبایست درصد انتصاب مدیران حرفهای از میان جوانان و بانوان را به درصد معینی برسانند و این تکلیف به علاوه امتیازات پیشبینی شده برای قشر جوانان و قشر بانوان، آنان را نسبت به سایر کارمندان متمایز و اولیتر خواهد ساخت و آنها را در شرایط مساوی ارجح بر سایر اقشار کارمند محسوب نموده است لذا مقرره موضوع شکایت عین تبعیض ناروا مغایر با بند ۹ اصل ۳ قانون اساسی، اصل ۱۹ قانون اساسی و اصل ۲۰ قانون اساسی و همچنین بند ۳ سیاستهای کلی نظام اداری ابلاغی مقام معظم رهبری که وفق ماده ۱۲۳ قانون برنامه ششم توسعه لازمالاجرا میباشد که منجر به ارائه سهمیه ویژه و خاص برای جوانان و بانوان شده و سایر کارمندان را در تصدی پستهای مدیریتی به ویژه مدیریت پایه محدود میسازد و علاوه بر موارد ذکر شده ارجحیت جوانان و بانوان در انتصاب در شرایط برابر موضوع تبصره ۴ الحاقی به ماده ۵ تصویبنامه مغایر با بند ۶ سیاستهای کلی فرهنگی ایثار و شهادت ابلاغی مقام معظم رهبری (مستفاد از اختیارات بند ۱ اصل ۱۱۰ قانون اساسی) در اولویت دادن به ایثارگران در انتصابات در شرایط مساوی میباشد که در نتیجه مغایر با ماده ۱۳۳ قانون برنامه ششم خواهد بود. علی ایحال با عنایت به موارد مطروحه نظر به اینکه طرف شکایت با وضع اصلاحیه موضوع شکایت، مزایا و تسهیلات ویژه و بدون تصریح در قوانین برای جوانان و بانوان در انتصاب به پستهای مدیریتی وضع کرده است و به این وسیله حقوق سایر کارمندان را در مسیر رشد و ارتقاء با محدودیت و عدم تساوی مواجه ساخته است. ابطال کل اصلاح تصویبنامه نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای ابلاغی به شماره ۱۳۵۱۸۲۴ـ ۱۳۹۶/۵/۳۰ شورای عالی اداری از محضر قضات هیأت عمومی دیوان عدالت اداری خواستارم. "
متن مصوبه ۱۳۵۱۸۲۴ـ ۱۳۹۶/۵/۳۰ شورای عالی اداری به شرح زیر است:
" اصلاح و تصویب دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای
تمامی وزارتخانهها، مؤسسات دولتی، شرکتهای دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی
شورای عالی اداری در یکصد و هفتاد و نهمین جلسه مورخ ۱۳۹۶/۴/۲۷ بنا به پیشنهاد سازمان اداری و استخدامی کشور با هدف بهرهگیری از توانمندیهای زنان و جوانان مستعد کشور برای تصدی پستهای مدیریت حرفهای و افزایش سهم و نقش آنان در مدیریت اجرایی کشور، دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای[حرفهای] موضوع تصویبنامه شماره ۵۷۹۰۹۵ ـ ۱۳۹۵/۴/۱ شورا را به شرح زیر اصلاح و تصویب کرد:
۱ـ دو تبصره به شرح زیر به عنوان تبصره ۶ و تبصره ۷ به ماده ۲ الحاق میشود:
تبصره۶ ـ به منظور بهرهگیری از ظرفیت زنان و جوانان توانمند کشور برای تصدی پستهای مدیریتی، میزان تجربه مورد نیاز برای تصدی هر یک از سطوح مدیریت حرفهای[حرفهای] (از تجربه خدمت دولتی) در مورد زنان وکارمندان کمتر از ۱۵ سال سابقه در مواردی که سایر شرایط، احراز شده باشد به دو سوم مدت زمان پیشبینی شده در جدول شماره ۱ تصویبنامه، توسط شورای راهبری توسعه مدیریت تقلیل مییابد.
تبصره۷ـ زنان و جوانان شاغل در دستگاههای اجرایی کشور میتوانند با ارائه اقدامات علمی و پژوهشی خود در زمینه موضوعات مدیریتی یا در رابطه با حوزههای تخصصی عملکرد دستگاه متبوع از امتیازات ویژهای برای تصدی پستهای مدیریت برخوردار گردند. آییننامه اجرایی نحوه برخورداری از این امتیازات حداکثر طی مدت سه ماه پس از ابلاغ این مصوبه، توسط سازمان اداری و استخدامی کشور تهیه و به تصویب شورای توسعه مدیریت و سرمایه انسانی خواهد رسید.
۲ـ چهار تبصره به شرح زیر به ماده ۵ الحاق میشود:
تبصره۱ـ به منظور بهرهگیری از ظرفیت زنان و جوانان توانمند کشور برای تصدی پستهای مدیریتی دستگاههای اجرایی مکلفاند در انتخاب و انتصاب مـدیران حرفـهای (موضوع جـدول شماره ۱ تصویبنامه) به نحوی برنامهریزی نمایند که تا پایان برنامه ششم توسعه، متوسط سابقه خدمت مدیران نسبت به وضع موجود ۸ سال کاهش پیدا کند.
تبصره۲ـ تا پایان برنامه ششم توسعه نسبت مدیران زن در پستهای مدیریتی به ۳۰% افزایش یابد. سهم هر یک از دستگاههای اجرایی برای انتصاب مدیران زن با در نظر گرفتن شرایط و ویژگیهای دستگاه، توسط سازمان اداری و استخدامی کشور و با هماهنگی دستگاه اجرایی ذیربط تعیین و ابلاغ خواهد شد.
تبصره۳ـ به منظور جوانگرایی و بهرهگیری از نیروهای جوان و مستعد در اداره امور کشور، دستگاههای اجرایی ضمن فراهم کردن تمهیدات لازم، میبایست در خصوص کاهش متوسط سوابق خدمت به گونهای اقدام نمایند که از انتصاب افراد جدید با داشتن بیش از ۲۵ سال سابقه خدمت و یا دارای سن بیشتر از ۵۵ سال به پستهای مدیریت پایه خودداری نمایند.
تبصره۴ـ رعایت شایستگیهای عمومی و شرایط تخصصی برای انتخاب مدیران حرفهای الزامی است، لیکن به منظور بهرهگیری از ظرفیت زنان و جوانان توانمند کشور برای تصدی پستهای مدیریتی، در شراط مساوی کسب امتیازات مربوط به شایستگیهای عمومی و شرایط تخصصی، اولویت با انتخاب زنان و نیروهای جوانتر خواهد بود. ـ رئیس جمهور و رئیس شورای عالی اداری "
در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس امور حقوقی و مجلس سازمان اداری و استخدامی کشور به موجب لایحه شماره ۵۹۴۴۸۶ ـ ۱۳۹۸/۱۰/۱۶، نامه شماره ۵۸۴۸۱۸ ـ ۱۳۹۸/۱۰/۱۱ معاون نوسازی اداری (سازمان اداری و استخدامی کشور) را ارسال کرده است که متن آن به قرار زیر است:
" ۱ـ در حال حاضر نیمی از کارمندان شاغل در بخش دولتی را زنان و بخش قابل توجهی را نیز جوانان تشکیل میدهند لیکن سهم این افراد در تصدی پستهای مدیریتی ناچیز است. تصویبنامه مزبور در راستای رفع تبعیض و مشکلات موجود، پرهیز از نگرشهای سلیـقهای و غیرحرفهای و بر اساس بند ۳ سیاستهای کلی نظـام اداری ابلاغی مقام معظم رهبری و نیز بند ۹ اصل ۳ و اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی و به ویژه در جهت تحقق ماده ۲۱ قانون مذکور تدوین شده است. مصوبه مذکور به منظور ایجاد شرایط برابر برای تصدی پستهای مدیریتی و بسترسازی برای رشد و پرورش توانمندیهای بانوان و جوانان مستعد کشور، دستگاههای اجرایی را ملزم نموده که رویکرد جوان گرایی و اختصاص اولویت به بانوان را در انتخاب مدیران خود مد نظر قرار دهند.
۲ـ تصویبنامه مذکور هیچ گونه تعارضی با مفاد بند ۶ سیاستهای کلی نظام برای ترویج و تحکیم فرهنگ ایثار و جهاد و ساماندهی امور ایثارگری مبنی بر «اولویت دادن به بکارگیری ایثارگران در بخشهای مدیریتی در شرایط مساوی» را ندارد. در انتصاب افراد به پستهای مدیریتی در شرایط مساوی، اولویت نخست با ایثارگران و اولویت بعدی با بانوان و جوانان میباشد و از این جهت مشکلی در اجرای همزمان بند مزبور و تصویبنامه فوقالذکر ایجاد نخواهد شد.
۳ـ بر اساس ماده ۵۷ قانون مدیریت خدمات کشوری، تدوین دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفهای (موضوع تصویبنامه شماره ۵۷۹۰۹۵ ـ ۱۳۹۵/۴/۱ شورای عالی اداری) در حیطه اختیارات شورای عالی اداری قرار دارد. همچنین وفق مفاد بندهای ۱۰ و ۱۱ ماده ۱۱۵ قانون مذکور، اصلاح و بهبود روشها و رویـههای مورد عمل و نیز تصویب طرحهای لازم به منظور ارتقای کارآیی نیروی انسانی و مدیریت دستگاهها، در زمره وظایف شورای عالی اداری پیشبینی شده و این شورا به منظور بهبود روشها و رویههای مورد عمل دستگاههای اجرایی در زمینه انتصاب مدیران و تحقق مفاد مذکور، طی تصویبنامه مذکور، اصلاحات لازم در این زمینه را به عمل آورده است. شایان ذکر است شرایط عمومی و اختصاصی مورد نیاز برای انتخاب و انتصاب مدیران (اعم از دارا بودن مدرک تحصیلی مندرج در شرایط احراز شغل ذیربط، دارا بودن گواهینامه شایستگی و نظایر آن) میبایست در مورد تمامی بانوان و جوانان مشمول تصویبنامه مورد شکایت نیز رعایت گردد. لذا از آنجا که بانوان و جوانان، از شرایط مزبور معاف نمیباشند، از این حیث نیز مصوبه شورا در تعارض با سایر قوانین و ضوابط مورد عمل نمیباشد.
با عنایت به موارد مطروحه خواهشمند است دستور فرمایید در خصوص رد شکایت شاکی و انعکاس پاسخ نهایی به مبادی مربوط و شرکت نماینده دبیرخانه شورای عالی اداری در جلسه هیأت عمومی دیوان عدالت اداری (در صورت برگزاری جلسه) اقدام لازم به عمل آید. "
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۹/۷/۲۹ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.
رأی هیأت عمومی
با توجه به اینکه به موجب مقررات فصل هشتم قانون مدیریت خدمات کشوری ، اصول حاکم بر انتصاب و ارتقاء شغلی کارکنان تعیین شده و بر «استقرار نظام شایستگی» تأکید شده است، از جمله به موجب ماده ۵۳ قانون مذکور مقرر است: «انتصاب و ارتقاء شغلی کارمندان باید با رعایت شرایط تحصیلی و تجربی لازم و پس از احراز شایستگی و عملکرد موفق در مشاغل قبلی آنان صورت گیرد»، همچنین در تبصره۳ ماده ۵۴ مقرر شده: «دستگاههای اجرایی موظفند امکان ارتقاء مسیر شغلی را با توجه به امتیازات مربوطه در فضای رقابتی برای کلیه کارمندان فراهم نمایند.»، بنابراین شورای عالی اداری که بهموجب ماده ۵۷ قانون مدیریت خدمات کشوری مرجع تصویب دستورالعمل اجرایی فصل هشتم و شرایط تخصصی و عمومی پستهای مدیریت حرفهای و نحوه ارتقاء مسیر شغلی است، اختیار ندارد خارج از چارچوب اصول شایستگی و فضای رقابتی، اقدام به وضع مقرراتی کند که طی آن برای بخشی از کارکنان دولت شامل زنان و جوانان به لحاظ جنسیت و یا سن، فراتر از مقررات قانون امتیاز خاص در نظر گیرد و در مقابل برای انتصاب برخی از کارکنان شاغل دولت به جهات مذکور و علی رغم وجود شایستگی و داشتن شرایط قانونی برای انتصاب در سمتهای مدیریتی ممنوعیت و محدودیت ایجاد کند. بنابراین مصوبه مورد شکایت به جهت تبعیض آمیز بودن و مغایرت با قانون مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود.
رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ـ محمدکاظم بهرامی
